Υπάρχει ένας παλιοσυγγραφέας. Υπήρξε δηλαδή, πέθανε πρόσφατα σε μεγάλη ηλικία. Πολύ παράξενο τυπάκι, αρκετά σκιώδης προσωπική ζωή, λίγα ξέρουμε για αυτόν και δεν τον τιμούν και ιδιαίτερα μάλλον, αλλά δεν είναι αυτό το θέμα μας. Ας πούμε απλά πως θα πρέπει να εκτιμάμε ένα έργο ξέχωρα απο τον δημιουργό του (αν και είναι δύσκολο αυτό, για παράδειγμα πως να εκτιμήσεις το ‘Mein Kampf’ χωρίς να συνυπολογίσεις ποιος το έγραψε). Εμείς όμως, σ’ αυτό το κείμενο θα απομονώσουμε τον J.D. Salinger από το έργο του. Δεν θέλω να μιλήσω καν για το πιο γνωστό του βιβλίο, το ‘Catcher in the Rye’ *Φύλακας της Σίκαλης στα ελληνικά. Καταραμένο βιβλίο, όσοι το διαβάσαμε νωρίς στη ζωή μας, το κουβαλάμε για πάντα. Μαζί με την άλλη καταραμένη ταινία, το Dead Poets’ society *ο Κύκλος των Χαμένων Ποιητών. Διάολε, μας σημάδεψαν.

Θα μιλήσω σ’ αυτό το κείμενο για ένα short story του Salinger, με τίτλο A Perfect Day for Bananafish. Μία πολύ μικρή περίληψη. Ο Seymour Glass πρωτότοκος γιος μιας καλής μεσοαστικής οικογένειας, είναι παντρεμένος με την Muriel. Πάνε διακοπές, εκεί ο Seymour έχει μια συνάντηση με ένα μικρό παιδάκι μέσα στη θάλασσα, συζητούν λίγο το θέμα των φανταστικών bananafish, ο Seymour γυρνάει στο δωμάτιο που μοιράζεται με τη σύζυγο του και αυτοκτονεί. Πρόκειται για ένα short story που αφήνει πολλά ερωτηματικά και είναι πραγματικά ανοιχτό σε ερμηνείες. (‘Ισως βρει κάποιες απαντήσεις όποιος διαβάσει όλο το έργο του Salinger, όπου η οικογένεια Glass συχνά πρωταγωνιστεί. Αν μπείτε σ’αυτή τη διαδικασία, μην παραλείψετε να διαβάσετε το Franny and Zooey).

Τα bananafish λοιπόν, όπως μαθαίνουμε είναι μικρά ψαράκια που παιδεύονται σε τρύπες στο βυθό, δε μπορούν να βγουν και πεθαίνουν. Και μετά ο Seymour βάζει ένα πιστόλι στον κρόταφο και τραβάει τη σκανδάλη. Κανείς δε μαθαίνει το γιατί. Ούτε ο αναγνώστης.

Κανείς δεν ξέρει ποτέ τι ωθεί κάποιον στο χείλος του γκρεμού. Ο Seymour ήταν φέρελπις. Ίσως είχε δώσει στίγμα πως πάλευε με εσωτερικούς δαίμονες στους οικείους του, μα όχι κάτι που να τους θέσει σε συναγερμό. Ίσως κάποιες στιγμές να ήταν μοναχικός ή κακόκεφος μα όλοι δεν είναι έτσι κάποια στιγμή; Τίποτα ανησυχητικό. Συμβαίνει σε όλους.

Όχι, δε συμβαίνει σε όλους. Κάποιοι είναι bananafish. Κάποιοι εγκλωβίζονται κάποια στιγμή σε τρύπες του βυθού τους. Και πεθαίνουν. Πριν τραβήξουν τη σκανδάλη.

Τα bananafish δίνουν μεγάλο αγώνα να ξεφύγουν από την τρύπα τους. Aγωνιώδη. Δεν τα καταφέρνουν και πεθαίνουν εγκλωβισμένα μέσα σε απόλυτο πανικό. Δεν παλεύεται το να ζεις αυτή την αγωνία μέρα με τη μέρα. Χρόνο με τον χρόνο. Δεν παλεύεται να είσαι εγκλωβισμένος σε μια τρύπα που όσο περνάει ο καιρός σου φαίνεται και πιο μικρή.

Είναι παράξενο που bananafish άνθρωποι είναι συχνά οι πιο ευφυείς. Εκείνοι στους οποίους η οικογένεια τους και η κοινωνία έχει επενδύσει στην πρόοδο τους. Επειδή επέδειξαν νωρίς μεγάλες δυνατότητες. Που δεν απέδωσαν όμως ποτέ καρπούς και οι άνθρωποι αυτοί έγιναν έρμαιο στις προσδοκίες των άλλων αλλά και στις απαιτήσεις των ιδίων από τον εαυτό τους. Και δυστυχώς καταλήγουν σε ένα αδιέξοδο που εκεί τους οδήγησε η ίδια η φορά και η δυναμική που δημιουργήθηκε από την μοναδικότητα τους.

Δεν γνωρίζω πως μπορεί κάποιο bananafish να δραπετεύσει από την τρύπα του. Φοβάμαι πως δεν είναι εφικτό. Πιο πιθανό είναι να μάθει να ζει σ’αυτή και να αντέξει εκεί, σε αντίθεση με τον Seymour που δεν μπόρεσε να αντεπεξέλθει. Και έδωσε τέλος στο μαρτύριο του. Ένα μικρό κοριτσάκι τον έσπρωξε πέρα από το χείλος του γκρεμού. Τον λύτρωσε.

Καμιά φορά στεναχωριέμαι όταν βλέπω παιδάκια που ξεχωρίζουν με την ευφυΐα τους. Με την πνευματικότητα, με το χιούμορ, με την καλοσύνη ή την χαριτωμένη σκανδαλιά τους. Παιδιά που καμαρώνουν όλοι και διατυμπανίζουν πως περιμένουν σπουδαία πράγματα από αυτα. Βλέπω παιδιά ψαράκια. Μπανανοψαράκια. Και λυπάμαι. Δεν είναι ωραία στις μπανανότρυπες. Να μην έρχεται ποτέ κανείς. Να μην έρχεστε ποτέ.

Seymour Glass, may you rest in peace