Δεν νομίζω να υπάρχει Έλληνας και δη χριστιανός ορθόδοξος που να μην ξέρει έστω την αρχή του τροπαρίου της Κασσιανής. Πόσοι όμως γνωρίζουμε πως γράφτηκε ή ακόμη και την ιστορία της ίδιας. Ας μου επιτραπεί λόγω της ημέρας να θυμίσω σε όσους ξέρουν και να προσπαθήσω όσο πιο απλά μπορώ να προσεγγίσω την καθ’όλα ενδιαφέρουσα ζωή της.

Πάμε πίσω στο Βυζάντιο, το 810 μΧ. την χρόνια της γέννησής της. Κόρη υψηλά ιστάμενου έλαβε από νεαρή ηλικία μόρφωση αντάξια του κοινωνικού της επιπέδου. Μεγαλώνοντας απέκτησε ένα κοφτερό μυαλό που συνδυαζόταν με την σωματική της ομορφιά. Η εξυπνάδα της όμως κι η ευφράδεια του λόγου της, της στοίχισαν τη θέση της Αυτοκράτειρας.

Το 830 είχε οριστεί ως το έτος που θα γινόταν η τελετή επιλογής συζύγου για τον αυτοκράτορα Θεόφιλο. Στην αίθουσα Τρικλίνιο του παλατιού θα πήγαιναν οι υποψήφιες νύφες που ο ίδιος ο Θεόφιλος θα επέλεγε. Η Κασσιανή ήταν ήδη ερωτευμένη με τον αυτοκράτορα και πήρε μέρος στην τελετή, μαζί με άλλες “καλλίστας παρθένους”. Ο Θεόφιλος θα επέλεγε δίνοντας ένα χρυσό μήλο στην υποψήφια νύφη. Αφού λοιπόν παρατήρησε όλες τις νεαρές που είχαν μαζευτεί, ξεχώρισε την Κασσιανή για την εκπληκτική της ομορφιά. Της έδωσε το μήλο λέγοντας “Ως άρα διά γυναικός ερρύη τα φαύλα (όλα τα κακά προέρχονται από την γυναίκα)” Η ίδια όμως, ως πνεύμα ανήσυχο κι ετοιμόλογη του απάντησε “Αλλά και διά γυναικός πηγάζει τα κρείττω (Αλλά και από την γυναίκα προέρχονται όλα τα καλά)”

Ο αυτοκράτορας θεώρησε άσεμνη την απάντησή της και παρόλο που την ερωτεύτηκε επέλεξε για σύζυγό του την σεμνή Θεοδώρα. Η απόρριψη στοίχισε πολύ στην Κασσιανή, που αποφάσισε να εγκαταλείψει τα εγκόσμια και να μονάσει. Το 843 με δικά της χρήματα έχτισε ένα κοινόβιο του οποίου χρίστηκε ηγουμένη κι έζησε εκεί ως το τέλος της ζωής της, το 865. Δεν έπαψε στιγμή να αγαπάει τον Θεόφιλο αλλά επέλεξε να μην τον συναντήσει ποτέ ξανά.

Η Κασσιανή έγραψε πάρα πολλά λειτουργικά ποιήματα αλλά εκτός αυτών συνέταξε και μια σειρά από επιγράμματα, περιγράφοντας ανθρώπινες ιδιότητες και χαρακτήρες. Τους έχει αποδοθεί ο χαρακτηρισμός “Γνώμαι” κι εξυμνείται η φιλία, η εξυπνάδα και η σιωπή την κατάλληλη στιγμή. Καυτηρίασε ανθρώπινες αδυναμίες, όπως η φιλαργυρία, η ανοησία και το ψέμα. Αφιέρωσε την ζωή της στον Θεό και την θρησκευτική λατρεία.

Ο Θεόφιλος μετά από χρόνια και μην μπορώντας να την ξεχάσει θέλησε να την επισκεφτεί για μια τελευταία φορά. Η Κασσιανή όταν κατάλαβε ότι είναι εκεί ο αυτοκράτορας με την ακολουθία του δεν θέλησε να τον συναντήσει. Τον αγαπούσε ακόμη και μη θέλοντας να ξυπνήσει το πάθος της κρύφτηκε στην ντουλάπα. Είχε ξεκινήσει να γράφει το γνωστό τροπάριο και στη βιασύνη της άφησε τα χειρόγραφά της επάνω στο τραπέζι. Ο Θεόφιλος μπαίνοντας στο κελί της στεναχωρέθηκε που δεν την βρήκε. Είδε όμως το γραπτό της, το διάβασε και συμπλήρωσε “ων εν τω παραδείσω Εύα το δειλινόν, κρότον τοις ωσίν ηχηθείσα, τω φόβω εκρύφθη”.

Η Κασσιανή συμπεριέλαβε τους στίχους του Θεοφίλου στο τροπάριό της. Για χρόνια επικρατούσε η άποψη ότι το τροπάριο αφορούσε στη Μαρία Μαγδαληνή. Ήταν λάθος αυτή η άποψη, μια που γράφτηκε για την ανώνυμη μοιχαλίδα που έσωσε ο Χριστός από λιθοβολισμό λέγοντας “ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθον βαλέτω επ’αυτής”.

Η Κασσιανή δυστυχώς πλήρωσε το τίμημα της εξυπνάδας της πολύ ακριβά. Της στοίχισε μια ζωή στο πλευρό του αγαπημένου τους. Δεν έπαψε ποτέ να τον αγαπάει αλλά ούτε κι ο Θεόφιλος την ξέχασε ποτέ. Κυκλοφορούσε μάλιστα η φήμη ότι μετάνιωνε καθημερινά την απόφαση του να μην την κάνει γυναίκα του. Υπερίσχυσε όμως ο εγωισμός του κι ο αδύναμος χαρακτήρας του που δεν άντεχε μια τόσο προικισμένη γυναίκα στο πλευρό του.

Κύριε, η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή, την σαν αισθομένη θεότητα, μυροφόρου αναλαβούσα τάξιν, οδυρόμενη μύρα σοι, προ του ενταφιασμού κομίζει. Οΐμοι! λέγουσα, ότι νυξ μου υπάρχει, οίστρος ακολασίας, ζοφώδης τε και ασέληνος έρως της αμαρτίας.