2.500 χιλιάδες χρόνια πριν. Κλασικοί χρόνοι. Ελλάδα και πόλεις-κράτη. Δύο υπερδυνάμεις, η μια αντίπαλον δέος της άλλης. Σπάρτη και Αθήνα. Δύο διαφορετικοί κόσμοι με διαφορετικά συστήματα αξιών, πολιτεύματα, κοινωνική και οικονομική οργάνωση. Δυο κοινωνίες που υπερασπίζονταν και προωθούσαν τις επιμέρους ιδιαιτερότητες και συμφέροντά τους, μέσα από τη δημιουργία του πολίτη-πρότυπο, διαμορφωμένου με τις δικές τους αρχές και κατά συνέπεια μέσα από ένα διαφορετικό εκπαιδευτικό σύστημα.
Ένας Σπαρτιάτης από τη μέρα της γέννησης του έπρεπε να είναι πειθαρχημένος. Δεν τον τύλιγαν με σπάργανα για να κινεί ελεύθερα τα μέλη του και να τα δυναμώνει. Δεν μπορούσε να έχει απαιτήσεις στο φαγητό, να φοβάται ή να γκρινιάζει. Προορίζονταν να γίνει ατρόμητος πολεμιστής λειτουργώντας με μόνο κριτήριο το συλλογικό συμφέρον. Ήταν ένα παιδί που άνηκε στο κράτος και όχι στην οικογένειά του.

Στην ηλικία των 7 ετών το αγόρι της Σπάρτης αποκόβεται από το σπίτι του και μπαίνει στη διαδικασία της εκπαίδευσης, ζώντας σε στρατόπεδα. Ένα χρόνο μετά θα οργανωθεί σε Αγέλες και ονομάζεται Μειράκιο ή Λυκόπουλο. Διδάσκεται μόνο στοιχειώδη γραφή κι ανάγνωση, αυστηρή πειθαρχία και υποβάλλεται σε πόνους, στερήσεις και εξαντλητική κούραση, για να μάθει να νικάει στα πεδία των μαχών. Στα 12 η εκπαίδευση γίνεται ακόμη πιο σκληρή. Τώρα πια ονομάζεται Αγόρι ή Πρωτοπάμπαις, ζει σε κοιτώνες και κοιμάται σε καλάμια. Στερείται την καθαριότητα και τιμωρείται βάναυσα για το παραμικρό παράπτωμα. Τρώει ελάχιστο και κακής ποιότητας φαγητό και μαθαίνει να κλέβει για να αποκτήσει την ικανότητα της δολιοφθοράς στον πόλεμο. Είναι η περίοδος που ένας ενήλικος άντρας αναλαμβάνει το ρόλο του καθοδηγητή για το αγόρι, ώστε να συμβάλει με κάθε τρόπο στην επιτυχία της εκπαίδευσής του, λειτουργώντας ως πρότυπο. Προορίζεται για να εμπνεύσει θαυμασμό και πάθος στον νεαρό Σπαρτιάτη. Και το πάθος προϋποθέτει και σεξουαλική σχέση. Είναι ο θεσμός της Τελετουργικής Παιδεραστίας.

Στα 16 του χρόνια ο νεαρός Σπαρτιάτης λαμβάνει μέρος σε τελετές μύησης για να αποδείξει την αντοχή και τις ικανότητες του. Μαστιγώνεται στο ναό της Ορθίας Αρτέμιδος κι απομονώνεται κατά τη δοκιμασία της Κρυπτείας στην εξοχή, για να κυνηγήσει και να επιβιώσει ολομόναχος, με την υποχρέωση να σκοτώσει τουλάχιστον έναν είλωτα. Στα πλαίσια της στρατιωτικής του εκπαίδευσης διδάσκεται και μουσική, καθώς ο στρατός της Σπάρτης παρατάσσονταν και κινούνταν με τη συνοδεία αυλού. Στα 18 χρόνια η εκπαίδευση ολοκληρώνονταν και μέχρι τα 20 οι νέοι αξιολογούνταν για να διαχωριστούν οι ικανότεροι για τα ανώτερα αξιώματα και τη στελέχωση της βασιλικής φρουράς. Στο εξής συμμετέχουν στα Φειδίτια ένα είδος συσσιτίων που εξασφάλιζε το κοινωνικό υπόβαθρο της στρατιωτικής ζωής, με κοινή συνεισφορά απ’ όλους. Πλέον ο Σπαρτιάτης μπορεί να παντρευτεί, με απώτερο σκοπό την απόκτηση αρσενικών παιδιών που θα τροφοδοτήσουν με τη σειρά τους τον στρατό της πόλης του. Μέχρι την ηλικία των 30 όμως θα βλέπει τη γυναίκα του μόνο κρυφά και κατά τη διάρκεια της νύχτας, καθώς η παραμονή στα στρατόπεδα είναι υποχρεωτική.

Και οι γυναίκες της Σπάρτης γαλουχημένες με ένα δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα, αν και δεν ζούσαν σε στρατωνισμό όπως οι άντρες, διέφεραν εντυπωσιακά από τις υπόλοιπες Ελληνίδες. Ήταν αυτές για τις οποίες ο Αριστοτέλης υποστήριζε, (ασπαζόμενος πάντα την τυπική φαλλοκρατική ελληνική αντίληψη περί κατωτερότητας των γυναικών σωματικά και πνευματικά), πως είχαν έλλειψη αυτοελέγχου και πειθαρχίας και ζούσαν μια ακόλαστη ζωή εξαιτίας της υποχωρητικότητας των ανδρών τους. Ο Αριστοτέλης αρνήθηκε κατηγορηματικά να δεχτεί πως υπήρχαν γυναίκες που μπορούσαν να απολαμβάνουν τα προνόμια των γυναικών της Σπάρτης με την συναίνεση των ανδρών.

Προνόμια που περιελάμβαναν το δικαίωμα κατοχής και διαχείρισης περιουσίας χωρίς επιβολή αντρικής επιμέλειας και δικαίωμα κληρονομιάς της πατρικής περιουσίας Μπορούσαν ακόμη να έχουν ερωτικές σχέσεις και με άλλους άντρες εκτός του συζύγου τους, καθώς στην Σπάρτη δεν υπήρχε νόμος για τη μοιχεία. Ο απώτερος σκοπός ήταν η γέννηση αρσενικών παιδιών και οι γυναίκες της Σπάρτης μπορούσαν έτσι να διαχειρίζονται περισσότερα του ενός νοικοκυριά.
Οι σύζυγοι «δάνειζαν» ευχαρίστως γι΄αυτόν τον σκοπό τη γυναίκα τους.

Οι Σπαρτιάτισσες όμως δεν αναλώνονταν στις δουλειές του νοικοκυριού και δεν ασχολούνταν με την καθημερινή φροντίδα του. Αυτά ήταν εργασίες που ανέθεταν στις γυναίκες είλωτες. Είχαν έτσι όλο το χρόνο για να ασχοληθούν με το σώμα τους και την καθημερινή του εκγύμναση. Συχνά έπαιρναν μέρος σε αγώνες μαζί με άντρες και συναγωνίζονταν μαζί τους. Ο μύθος τις θέλει να το κάνουν ολόγυμνες, η αλήθεια είναι πάντως πως φορούσαν πάντα κοντούς χιτώνες αφήνοντας ακάλυπτους τους μηρούς κι έτσι οι πολίτες άλλων πόλεων κρατών τις αποκαλούσαν υποτιμητικά φαινομηρίδες. Ένα χαρακτηριστικό τους ένδυμα ήταν ο κοντός αθλητικός χιτώνας που άφηνε ακάλυπτο τον αριστερό ώμο της αθλήτριας.
Η φροντίδα για ένα υγιές και γερό σώμα δεν περιορίζονταν μόνο στην ανάγκη απόκτησης γερών απογόνων. Οι Σπαρτιάτισσες είχαν ως πρότυπο την προγονή τους Ωραία Ελένη κι έκαναν τα πάντα για να της μοιάσουν. Έδιναν ιδιαίτερη σημασία στην εξωτερική τους εμφάνιση και έχουν βρεθεί από ανασκαφές πλήθος από καθρέφτες ως αναθηματικές αφιερώσεις σε γυναικείες θεότητες. Πολλοί από αυτούς έχουν ως χειρολαβή γυμνές γυναικείες φιγούρες όπως συνήθιζαν να εμφανίζονται δημόσια οι Σπαρτιάτισσες.

Οι Σπαρτιάτες δεν επιθυμούσαν να είναι τίποτε άλλο πέρα από πολεμιστές. Το δικαίωμα του Σπαρτιάτη πολίτη αποκτούσαν μόνο όσοι περνούσαν με επιτυχία την αυστηρή στρατιωτική εκπαίδευση. Η οικονομία τους βασίζονταν αποκλειστικά στην εργασία των Ειλώτων και των Περίοικων, υποτελών πληθυσμών από τα περίχωρα της Σπάρτης. Η σκληρή στρατιωτική εκπαίδευση στην υπηρεσία της πόλης ισοπέδωνε κάθε ίχνος ατομικότητας. Το ολιγαρχικό πολίτευμα περιόριζε κάθε έννοια ελεύθερης σκέψης και δημιουργίας.

Έτσι γεννήθηκε ο αποτελεσματικότερος και μόνος επαγγελματικός στρατός στην Ελλάδα, η περίφημη Οπλιτική Φάλαγγα, που προορίζονταν για μάχες σώμα με σώμα. Την αποτελούσαν επίλεκτοι Σπαρτιάτες οπλίτες πλήρως εξοπλισμένοι με δόρυ, ασπίδα, πανοπλία και ομοιόμορφη εμφάνιση αφού όλοι είχαν μακριά μαλλιά και φορούσαν κόκκινο μανδύα.

Ο Σπαρτιάτης οπλίτης.
Ένας ατρόμητος πολεμιστής, με καταπιεσμένες επιθυμίες, ξενοφοβική ιδιοσυγκρασία, που δεν γνωρίζει και δεν αποτιμά την τέχνη και τα πολιτισμικά επιτεύγματα. Αντιπαραθέτει στην ουσία του πνεύματος τη σωματική δύναμη. Στο μέλλον θα εμπνεύσει στρατιές από Ναζί που θα θελήσουν να τον μιμηθούν. Ο ίδιος όμως οπλίτης έχει υψηλή αίσθηση του καθήκοντος και της αυτοθυσίας, μπορεί να είναι απόλυτα πειθαρχημένος, υπερασπίζεται τους συντρόφους και τις αξίες του χωρίς να δειλιάσει. Και είναι αυτός που θα εμπνεύσει τον Καβάφη για τις «Θερμοπύλες»  του.

Ελένη Libra