Κάνω που λέτε πολλές συζητήσεις πάνω στο ζήτημα των σχέσεων. Πάααρα πολλές συζητήσεις. Σε βαθμό Ανδρέα Μικρούτσικου στα χάι του (you get the picture).

Εντάξει, θα μου πείτε, δουλειά σου είναι. Γι’ αυτό είσαι εκεί. Κι όταν ο άνθρωπος που έχεις απέναντί σου έχει την ευκαιρία να βγάλει τα μέσα του προς τα έξω του, ε, μάλλον θα το κάνει. Και πολύ καλά θα κάνει.

Έλα όμως που εδώ έχουμε ένα μοτίβο. Μία κατάσταση επαναλαμβανόμενη, μία «σχέση της Μαρμότας», που, ό, τι και να πω, ό, τι και να κάνω, με ακολουθεί σα να μαι ο Μπιλ ο Μάρεϊ, και θέλω να τη βρω αυτή τη Μαρμότα και να την πυροβολήσω ανάμεσα στα ματάκια.

Πέραν της πλάκας, όμως, το θέμα των δυσλειτουργικών σχέσεων είναι σοβαρό, και νιώθω ότι πρέπει να το δουλέψουμε λίγο.

Αλήθεια, πόσες φορές έχετε συζητήσει με κάποιον ο οποίος βρίσκεται σε μία «δύσκολη» σχέση/φάση; Πόσα βράδια περάσατε μιλώντας για αδιέξοδα, αρνητισμούς, παράδοξες συμπεριφορές και δυσκοίλιες συναισθηματικά καταστάσεις; Πόσο αλκοόλ, πια; Και, φυσικά, πόσες φορές περάσατε εσείς οι ίδιοι/ες από ένα τέτοιο λούκι, ή (ντροπή) περάσατε κάποιον άλλον έρμο χριστιανό, γενεές δεκατέσσερις;

Ελάτε, μεταξύ μας είμαστε. Όλοι έχουμε κάνει τις πατατιές μας, τουλάχιστον ας είμεθα ειλικρινείς…

Όοολες λοιπόν οι δυσκολίες που ανέφερα, όλες οι αψυχολόγητες συμπεριφορές (δεν είναι αψυχολόγητες…), όλα αυτά τα στραβά της μοίρας, έχουν έναν κοινό παρονομαστή. Λέγεται «σχέση εξάρτησης» ή «τοξική». Δεν είναι φαινόμενο της ποπ κουλτούρας, πραγματικά έτσι τη λένε! Ζει ανάμεσά μας, δυστυχώς βασιλεύει, και αφορά στη δηλητηριώδη διάσταση του ανθρώπου, όταν αυτός, λόγω χαμηλής αυτοεκτίμησης, εκμεταλλεύεται άλλους ή αφήνει να τον εκμεταλλευτούν, με ουσιαστικό στόχο να ικανοποιήσει δικές του ανεκπλήρωτες ανάγκες.

Ανάσα.

Η εκμετάλλευση αυτή είναι συνήθως συναισθηματική. Αφορά την προσφορά που απολαμβάνει το ένα μέλος της σχέσης, η οποία μάλλον είναι μονόπλευρη. Σα να γεμίζεις ένα βαρέλι δίχως πάτο, ένα πράμα.

Το να «παίρνει» μόνο ο ένας, ενώ ο άλλος δίνει, είναι ένα φαινόμενο λίγο πολύ γνωστό. Το έχει τραγουδήσει ο λαϊκός τροβαδούρος, το έχει κάνει λίγο πολύ κομμάτι της νοοτροπίας του ο κόσμος, θεωρώντας ότι «αγάπη δίχως πείσματα δεν έχει νοστιμάδα».

I call bullshit πάνω σ’ αυτό, κι όποιος θέλει ας διαφωνήσει. Η εκμετάλλευση της συναισθηματικής προσφοράς ήταν, είναι, και θα είναι τακτική γαϊδουρινή. (Και φυσικά, για σκεφτείτε κι ένα βήμα πιο πέρα, κι εκείνους που εκμεταλλεύονται οικονομικά τους συντρόφους τους, ή τους ασκούν ακόμα και βία.)

Συνοψίζοντας, ο «εκμεταλλευτής» παίρνει αυτό που του δίνεται, είναι συνήθως καλός στο χειρισμό και τη χειραγώγηση, φέρεται από σκληρά έως εντελώς αλλοπρόσαλλα, αφήνει το ταίρι του σύξυλο, χωρίς προειδοποίηση ή τρόπο αντιμετώπισης. Δεν παίρνει ευθύνη των πράξεών του, δεν παραδέχεται λάθη ή ασυνέπειες συμπεριφοράς, και δεν αναγνωρίζει την αξία του συντρόφου του, παρά μόνο σε περιπτώσεις όπου μπορεί ο ίδιος/α να εξυψώσει τη δική του αξία: «Είδες; Αν δεν έκανες αυτό που σου έλεγα, δε θα τα κατάφερνες.» ή «Αν δεν ήμουν εγώ…».

Καταλαβαίνετε, φαντάζομαι, για τι περιπτώσεις μιλάμε.

Εδώ έχουμε ένα παράδοξο. Με την πρώτη ματιά βλέπουμε ότι ο «κακός» της υπόθεσης είναι ο «εκμεταλλευτής». Παρ’ όλα αυτά, δεν υπάρχει «καλό» και «κακό» στην τοξικότητα. Μ’ άλλα λόγια, δεν υπάρχει θύμα, όπως δεν υπάρχει θύτης. Και τα δύο μέρη της σχέσης είναι το ίδιο υπεύθυνα για την κατάσταση στην οποία βρίσκονται.

Εκείνος που βιώνει την εκμετάλλευση, εκείνος που «πληγώνεται» και «όλο δίνει και ποτέ δεν παίρνει» έχει το ίδιο, αν όχι μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης.

Η ερώτηση εδώ είναι απλή: γιατί είσαι ακόμα εκεί που είσαι;

Απλή είπα, όχι εύκολη. Μη βιάζεστε. Έτσι έχει μάθει, ίσως. Έτσι έχει δει τους δικούς του ανθρώπους να φέρονται έτσι, να επενδύουν, να δίνουν χωρίς αντάλλαγμα, περιμένοντας αυτό που ποτέ δε θα’ ρθει. Ευτυχία, ε;

Είναι αχαρακτήριστα δύσκολο να ξεφύγει κανείς από μία τέτοια τοξική κατάσταση. Θέλει μεγάλη δύναμη χαρακτήρα, θέληση να βελτιώσει τη ζωή και τις σχέσεις του, και, πάνω απ’ όλα, αγάπη για τον ίδιο του τον εαυτό. Και συνέπεια. Μ’ άλλα λόγια, balls of steel. Και δεν είναι κάτι αδύνατο αυτό. Γίνεται, απλά θέλει δουλειά. Πολλή δουλειά.

Συνήθως θα αναζητήσει βοήθεια/καθοδήγηση κάποιος που αισθάνεται την αδικία του να σε εκμεταλλεύονται στις σχέσεις σου.

Και αυτό είναι λογικό – εκείνος/η αισθάνεται περισσότερο «στεγνός» από προσφορά και συναισθήματα, κι εκείνος/η, παρ’ όλη την αγάπη και θέληση που έχει για το σύντροφό του/ης, κουράζεται και αναρωτιέται τι άλλο μπορεί να κάνει πια για να ικανοποιεί έναν πρακτικά ανικανοποίητο άνθρωπο.

Αν και η επιθυμία του να πάρει πίσω πράγματα απ’ το σύντροφο που τον εκμεταλλεύεται είναι απόλυτα έγκυρη και λογική, το αποτέλεσμα είναι σχεδόν πάντα το ίδιο: τα πράγματα δε θα αλλάξουν προς το καλύτερο, δε θα καταφέρει να πάρει την αναγνώριση και την ανταπόκριση που ζητάει, ακριβώς επειδή τα ζητάει από λάθος άνθρωπο!Και ο φαύλος αυτός κύκλος θα συνεχίζεται.

Μέχρι…

Μέχρι να αντιληφθεί ότι είναι στο δικό του χέρι να σταματήσει αυτή την τρέλα. Μόλις αρχίσει να αντιλαμβάνεται τις δικές του ανάγκες. Μόλις αρχίσει να λέει «όχι», χωρίς να φοβάται τα πιθανά αντίποινα τύπου: «θα σε χωρίσω αν δε μου φέρεσαι όπως θέλω», κι άλλα τέτοια χαρούμενα.

Η τοξικότητα στις σχέσεις είναι ίσως ένα από τα πιο σημαντικά φαινόμενα, και αντανακλά τη μειωμένη αυτοεκτίμηση ορισμένων ανθρώπων, που γίνονται βορά στις ορέξεις εκείνων που αρπάζουν την ευκαιρία. Δεν είναι όμως κάτι τελεσίδικο, ούτε καταδίκη για εκείνους που προσφέρουν, ότι πάντοτε θα γίνονται αντικείμενα απομύζησης και εκμετάλλευσης.

Σημασία έχει πάνω απ’ όλα η σχέση με τον εαυτό μας. Όσο περισσότερο αγαπάμε και σεβόμαστε εμάς τους ίδιους, τόσο καταλληλότερους συντρόφους θα προσελκύουμε…

Γι’ αυτό λοιπόν, μη φοβάστε να προσφέρετε, να δώσετε αυτά που θέλετε στους άλλους. Όμως, ποτέ, μα ποτέ μη φοβηθείτε να τους στείλετε στον αγύριστο αν αισθάνεστε ότι δε σας εκτιμούν!

Ξέρω, σας κούρασα, αλλά κάντε ένα κόπο να δείτε τι από όλα αυτά μπορεί να σας απασχολεί.

Μέχρι την επόμενη φορά…

 

Σπύρος Θεοδώρου