TheBluez

Η μυρωδιά από γιασεμί ανακατεύεται με τον καπνό του τσιγάρου. Το παλιό μπαλκόνι, με τα σκουριασμένα κάγκελα και τις σπασμένες γλάστρες, ήταν το καταφύγιο της Ελένης. Εκεί περνούσε τις νύχτες της, κουλουριασμένη στην ψάθινη καρέκλα, καπνίζοντας αργά, χωρίς βιασύνη. Ήταν πενήντα ενός και είχε αρχίσει να μετρά τις μέρες της ανάποδα.

Η Ελένη δεν είχε πολλούς ανθρώπους. Ο γιος της, ο Πέτρος, είχε φύγει για το Λονδίνο εδώ και έξι χρόνια. Δεν είχαν μαλώσει – όχι στα φανερά τουλάχιστον. Απλώς ένα πρωί, της άφησε ένα σημείωμα στην πόρτα του ψυγείου: «Μαμά, θα τα πούμε. Πήρα τη δουλειά. Μη με πάρεις, θα σε καλέσω εγώ». Δεν την πήρε ποτέ.
Ο άντρας της, ο Μάνος, είχε πεθάνει πριν δώδεκα χρόνια από ανακοπή. Ήταν βίαιος άνθρωπος, αυστηρός και κλειστός. Τον θρήνησε γιατί δεν ήξερε τι άλλο να κάνει. Κανείς δεν της έμαθε πώς να χαίρεται την απώλεια ενός ανθρώπου που της είχε καταστρέψει τη ζωή.

Η Ελένη είχε υπάρξει καθηγήτρια φιλόλογος. Είχε μια τάση να διορθώνει ακόμα και τα συνθήματα στους τοίχους, ψιθυρίζοντας: «είναι όχι “ήναι”, θέλει έψιλον γιώτα» ή «έλλειψη με δύο λ». Κανείς δεν την άκουγε. Κι αυτό την ησύχαζε.

Το σχολείο το είχε αφήσει πριν τρία χρόνια, όχι επειδή ήθελε, αλλά γιατί «δεν μπορούσε άλλο». Έτσι είπε στη διευθύντρια. Δεν ήξεραν πως κάθε απότομη φωνή που ξέφευγε από τους μαθητές της, ήταν αντανάκλαση της φωνής που εκείνη άκουγε κάθε βράδυ στο σπίτι:
—Αν δεν μπορείς ούτε το παιδί να μεγαλώσεις σωστά, τι άνθρωπος είσαι;

Μια μέρα, ένα παιδί της είπε, γελώντας: «Κυρία, έχετε δει πώς σας κοιτάμε όταν μιλάτε; Σαν να βγάζετε μόνο πόνο από το στόμα κάθε φορά που μιλάτε». Από τότε δεν ξαναμπήκε σε τάξη.

Η Ελένη δεν ήταν μόνη. Είχε τη γειτόνισσά της, την Κατερίνα, μια γυναίκα νεότερη, γύρω στα σαράντα, διαζευγμένη, με δύο παιδιά. Η Κατερίνα της χτυπούσε την πόρτα με φαγητό ή καφέ, την έπαιρνε βόλτα με το αυτοκίνητο, της έλεγε ιστορίες απ’ τη δουλειά της – κάτι με προγράμματα για γυναίκες κακοποιημένες. Ίσως γι’ αυτό η Ελένη την άντεχε.

Μια τέτοια μέρα, η Κατερίνα της λέει:
—Θες να έρθεις μαζί μου αύριο; Θα πάμε σε μια ομάδα στήριξης. Δεν χρειάζεται να μιλήσεις, απλά να είσαι εκεί.
Η Ελένη την κοίταξε και σιώπησε. Πήρε μια τζούρα απ’ το τσιγάρο και φύσηξε καπνό.
—Θα έρθω. Αλλά αν κάποια με αγκαλιάσει, θα φύγω.

Το κέντρο υποστήριξης βρισκόταν σ’ ένα παλιό νεοκλασικό στην Κυψέλη. Το νεοκλασικό της Κυψέλης είχε μια σκάλα που μύριζε πράσινο σαπούνι. Σαν το σπίτι της γιαγιάς της στο Πήλιο. Ο χώρος του κέντρου ήταν ζεστός, όχι φανταχτερός. Η ομάδα είχε δέκα γυναίκες. Μερικές μιλούσαν. Κάποιες έκλαιγαν. Μια έπλεκε. Μια άλλη χτυπούσε ρυθμικά το πόδι της στο πάτωμα. Μια κοπέλα με τατουάζ στα χέρια, κάθισε δίπλα της και της χαμογέλασε.
—Πρώτη φορά;
Η Ελένη κούνησε το κεφάλι.
—Εγώ είμαι η Νάντια. Μην ανησυχείς. Κι εγώ έκλαιγα την πρώτη φορά. Εσύ φαίνεσαι πιο δυνατή, όμως.
Η Ελένη την κοίταξε με εκείνο το βλέμμα που έλεγε «δεν έχεις ιδέα».

Την πρώτη ώρα δεν μίλησε. Ούτε τη δεύτερη. Την τρίτη όμως, όταν μια γυναίκα περίπου στην ηλικία της μίλησε για έναν σύζυγο που «της μιλούσε με σιωπή», η Ελένη ψιθύρισε:
—Ξέρω πώς είναι αυτό.
Ήταν η αρχή.

Οι εβδομάδες περνούσαν. Η Ελένη άρχισε να μιλάει. Για τις νύχτες που κοιμόταν με τα ρούχα γιατί φοβόταν μην την ξυπνήσει με φωνές. Για τα φαγητά που έφτιαχνε με τέτοια επιμέλεια, ώστε να μην υπάρξει αφορμή. Για τις φορές που πήρε τον Πέτρο και τον έκρυψε στο μπάνιο, να μην ακούει. Για τον Μάνο που κάποτε την φίλησε στο μέτωπο κι εκείνη νόμισε ότι την αγαπούσε.
Και για το βράδυ που πέθανε.
Που ένιωσε… ελευθερία.

Η Κατερίνα καθόταν δίπλα της κάθε φορά. Δεν της έλεγε «μπράβο», ούτε «συγχαρητήρια». Της έπιανε μόνο το χέρι. Αυτό έφτανε.

Κάθε εβδομάδα έφευγε ένα μικρό κομμάτι από το βάρος της Ελένης. Δεν άλλαζε ριζικά, μα άρχισε να θυμάται. Και με τις αναμνήσεις ήρθαν οι σκηνές.
—Μια φορά με έσπρωξε γιατί δεν του είχα σιδερώσει ένα πουκάμισο. Έπεσα πάνω στο καλοριφέρ. Μου είπε μετά ότι το άξιζα. Ότι ήμουν τεμπέλα.
—Άλλη φορά πέταξε το φαγητό στον τοίχο. Με κοίταξε και μου είπε: «Τι είσαι τελικά; Οικιακή βοηθός ή γυναίκα;».
—Έπαιρνε τον Πέτρο απ’ το σχολείο και τον έβαζε τιμωρία γιατί λέει “μίλαγε σαν τη μάνα του”.
—Κι εγώ… εγώ δεν έκανα τίποτα.

Ένα απόγευμα, μιλώντας με τη Νάντια στον καφέ, της είπε:
—Ξέρεις τι φοβάμαι περισσότερο; Ότι έγινα σαν εκείνον. Σιωπηλή και σκληρή.

Η Νάντια την κοίταξε:
—Το να σπάσεις τον κύκλο, Ελένη, είναι σπάνιο. Εσύ τον σπας.

Ο Πέτρος επέστρεψε ξαφνικά. Ένα απόγευμα, ένα μήνυμα: «Έρχομαι Αθήνα. Θέλω να σε δω».

Η Ελένη πάγωσε. Πήρε δέκα ανάσες, φόρεσε το παλιό της φόρεμα, χτένισε τα μαλλιά της κι έστρωσε τραπεζομάντηλο. Έφτιαξε κοκκινιστό, το αγαπημένο του.
Όταν τον είδε, δεν μπόρεσε να μιλήσει. Ο Πέτρος είχε το πρόσωπο του πατέρα του – μα τα μάτια της. Κάθισαν απέναντι. Κοίταζε γύρω, όπως κοιτά κάποιος ένα δωμάτιο που του είναι γνώριμο.
—Δεν άλλαξες πολλά στο σπίτι μαμά.
—Δεν μπορούσα.

Ο Πέτρος έμεινε σιωπηλός. Ύστερα είπε:
—Ήμουν θυμωμένος μαζί σου, μαμά. Επειδή έμεινες μαζί του. Επειδή δεν με προστάτεψες.
Η Ελένη πήρε ανάσα.
—Και εγώ ήμουν θυμωμένη με μένα. Και φοβισμένη. Πίστευα ότι δεν είχα επιλογή.
—Είχες. Απλώς δεν ήξερες πώς να τη δεις.
Ακολούθησε σιωπή. Ο Πέτρος την έσπασε ξεκινώντας να μιλάει στη μητέρα του για την ζωή του στο Λονδίνο. Μιλούσε για την δουλειά, για το Λονδίνο και τα αξιοθέατα, για μια κοπέλα που σκέφτεται να παντρευτεί. Η Ελένη άκουγε.

—Μαμά, ξέρεις γιατί δεν σε πήρα όλα αυτά τα χρόνια;
—Γιατί ήσουν θυμωμένος
—Όχι. Γιατί ήξερα πως θα καταλάβεις. Και θα με ρωτούσες: «Πόσο μοιάζεις τελικά με τον πατέρα σου;».
Η Ελένη πάγωσε.
—Έγινα αυτός. Με την πρώτη μου σχέση. Μιλούσα όπως εκείνος. Διέκοπτα, ακύρωνα, τρόμαζα, χτύπησα. Όταν το κατάλαβα, έφυγα.
Η Ελένη κατέβασε το βλέμμα. Ήταν σαν να κοίταζε τον καθρέφτη του εαυτού της.
—Και τώρα;
—Τώρα δουλεύω με μια ψυχολόγο. Μαθαίνω να ακούω. Και θέλω να σ’ ακούσω. Αν θέλεις.

Πέρασαν μήνες. Η Ελένη μπήκε σε πρόγραμμα εθελοντισμού στο ίδιο κέντρο στήριξης. Άρχισε να μιλάει σε άλλες γυναίκες. Να τις κοιτάει στα μάτια και να τους λέει:
—Δεν φταις εσύ. Δεν τρελάθηκες. Δεν φαντάστηκες. Το έζησες.

Ένα βράδυ, πολύ αργότερα, καθόταν στο ίδιο μπαλκόνι. Ο Πέτρος της τηλεφώνησε.
—Μαμά, να σου πω κάτι; Είμαι περήφανος για σένα.
—Κι εγώ για σένα αγόρι μου.
—Ξέρεις τι έμαθα τελικά; Ότι οι σιωπές μας δεν είναι αθώες.
—Όχι Πέτρο μου. Αλλά μπορούν να σπάσουν.
Η Ελένη κοίταξε τον ουρανό. Γιασεμί και τσιγάρο. Η ζωή δεν είχε αλλάξει εντελώς. Αλλά ήταν η δική της, επιτέλους.

Μια μέρα, η Κατερίνα της είπε:
—Θες να κάνεις μια ομιλία στην Ημέρα Γυναικών;
—Όχι. Δεν είμαι καλή σε αυτά.
—Θες να γράψεις κάτι; Να το διαβάσει κάποια άλλη;
Η Ελένη χαμογέλασε.
—Θα γράψω. Αλλά θα το διαβάσω εγώ.