Είναι ποτέ αργά για να κυνηγήσεις τ’ όνειρο;

Έσβησε το μάτι της κουζίνας και άδειασε τον καφέ στο φλυτζάνι της. Καϊμακλίδικος, όπως της αρέσει. Είχε και μία μεγάλη φουσκάλα στο κέντρο. Μάτι. Κάποιος θα τη γλωσσοτρώει πάλι. Έβαλε το φλυτζάνι με το πιατάκι του στο μικρό δίσκο δίπλα στο ποτήρι με το νερό και τις δυο φρυγανιές. Επίτηδες τον κούνησε λίγο, να χυθεί. Έτσι χάθηκε το μάτι και θα πάρει και λεφτά. Έτσι δε λένε; Καφές που χύθηκε – λεφτά θα πάρεις. Κάθισε στην καρέκλα της στο καθιστικό, στο τραπέζι μπροστά στην τηλεόραση. Ακούμπησε το δίσκο και ίσιωσε το πλαστικό που κάλυπτε το τραπεζομάντηλο. Κεντημένα χελιδόνια σταυροβελονιά πλαισίωναν το λινό εκρού. Κοίταξε στην τηλεόραση. Έβλεπε κάθε μέρα, εδώ και δεκαετίες, τον ίδιο δημοσιογράφο να την καλημερίζει απ’ τις πεντέμισι το πρωί. Η ένταση εκκωφαντική, αλλά η ίδια την άκουγε ευχάριστα. “Τι μέρα είναι σήμερα;”, αναρωτήθηκε. Έστρεψε το κεφάλι της προς την κουζίνα πίσω της και είδε το ημερολόγιο. Σηκώθηκε σιγά – σιγά και πήγε να βγάλει το χαρτάκι. “Σάββατο 7 Ιουνίου”, διάβασε και γύρισε το χαρτάκι να δει το τετράστιχο από πίσω. Πολύ θολά τα γράμματα. Προχώρησε προς το τραπέζι να πάρει τα γυαλιά της. Κάθισε, φόρεσε τα γυαλιά πρεσβυωπίας και διάβασε δυνατά: «Μέριασε βράχε να διαβώ, το κύμ’ ανδρειωμένο λέγει στην πέτρα του γιαλού θολό, μελανιασμένο. Μέριασε! Μες στα στήθη μου, που ’σαν νεκρά και κρύα, μαύρος βοριάς εφώλιασε και μαύρη τρικυμία.» Βαλαωρίτης – Ο βράχος και το κύμα. Είδε ξανά την ημερομηνία. 7 Ιουνίου. “Ψυχοσάββατο Θεοδότου Αγκύρας, Ζηναΐδος μάρτυρος” έγραφαν τα μικρά γράμματα από κάτω. Κοίταξε ξανά στην τηλεόραση. Διαφήμιση για γνωστό σούπερ μάρκετ και τις απίστευτες προσφορές του.

– Τι θα μαγειρέψω σήμερα; είπε φωναχτά. Κι αυτό το παιδί, πότε θα μου φέρει τα ψώνια; αναφερόμενη στο γιό της. Τι ώρα να είναι; Θα τον πάρω τηλέφωνο.

Σήκωσε το φλιτζάνι της και ήπιε μια γουλιά καφέ. Ψυχοσάββατο σήμερα, σκέφτηκε. Ο νούς της κύλησε πολλά χρόνια πίσω, σ’ ένα άλλο ψυχοσάββατο σε άλλες εποχές. Όταν ήταν μόλις εφτά – οχτώ χρονών. 1948. Πήγαινε σχολείο, στην πόλη της, την Καρδίτσα…

“Ξένια! Μαρή κοπέλα μ’ Ξένια!” φώναξε η Βιργινία, μία εικοσάχρονη κοπελιά με μακριές ξανθές κοτσίδες προς ένα τσούρμο παιδιών στην αυλή του δημοτικού στην οδό Ευαγγελιστρίας. “Έλα σου λέω, μ’ έσκασες!”, είπε στο ξανθό αδύνατο κοριτσάκι που την πλησίασε τρέχοντας. “Τρέχα, ξεθάβουν τον πατέρα σ΄. Μ’ έβγαλες την ψ’χή!”. Η μικρή κοίταζε με τα τεράστια γαλαζοπράσινα μάτια της σφίγγοντας με δύναμη τα χέρια στο στόμα της. Βούρκωσε. Η Βιργινία την άρπαξε απ’ το χέρι κι άρχισε να βαδίζει γρήγορα προς το Παυσίλυπο κι από ‘κει προς το κοιμητήριο. Κουβέντα δεν είπαν στο δρόμο. Το λαχάνιασμά της, ανακατευόταν με τ’ αναφιλητά της Ξένιας. Της το είχε υποσχεθεί, σκεφτόταν. Της το ‘χε τάξει όταν τους είπε για την εκτέλεση.

Τον Γεράσιμο, τον πατέρα της Ξένιας, τον εκτέλεσαν λίγο πριν την απελευθέρωση. Η ίδια ήταν στη γυναικεία πτέρυγα των φυλακών, 16 χρονών κοριτσάκι τότε και είδε πως του έριξαν και χαριστική βολή. Σ’ αυτόν και σ’ άλλους δύο. Δέκα άντρες τουφέκισαν οι Γερμαναράδες εκείνο το πρωί. Και τους δέκα τους παράχωσαν μαζί, στον ίδιο λάκκο. Δεν άφησαν κανένα δικό τους να τους δει, να τους νεκροφιλήσει. Μόνο ένα παπά έφεραν που διάβασε μια ευχή. Με την απελευθέρωση, όλοι έτρεχαν πανηγυρίζοντας στους δρόμους, εκτός απ’ την οικογένεια της Κουντίνας, τη μητέρα της Ξένιας, που έμεινε χήρα με δυο ορφανά. Ένα παιδί κι ένα κορίτσι. Το παιδί αχρόνιστο. Έκλεγε και μαδιόταν η έρμη και μαζί έκλαιγαν και τα ορφανά. Μέχρι που πέρασε η Βιργινία και τους βρήκε. Πριν φύγουν οι τρισκατάρατοι, τους άφησαν όλους τους κρατούμενους . Ελεύθερη η πατρίδα τους, ελεύθερη κι αυτή. Γιορτή κι ανάσα για όλους. Χτύπαγαν οι καμπάνες απ’ όλες τις εκκλησιές. Όλοι έβγαιναν στους δρόμους κι αγκαλιάζονταν.

Όχι όλοι. “Δεν τον είδα τον Γεράσιμο μ’! Δεν μ’ άφκαν οι αφορεσμένοι! Τι να γιορτάσω; Που δεν ξέρω που να πλαλήσω* να κλάψω;” έφτυνε τις λέξεις, θαρρείς, η χήρα. Το μωρό το κράταγε η γιαγιά και το κούναγε στην αγκαλιά της, αλλά η τετράχρονη Ξένια κρατιόταν απ’ τη φούστα της μάνας της κι έκλαιγε με λυγμούς. Την πήρε η Βιργινία αγκαλιά κι αφού τους εξιστόρησε τι έγινε εκείνο το πρωινό της εκτέλεσης, τους υποσχέθηκε πως όταν τους ξεθάψουν θα πάει κι αυτή, να τους βοηθήσει να βρουν το λείψανο. Έλεγε στη μικρούλα πως ο μπαμπάς της είναι ένας ήρωας και θα ζει για πάντα στην καρδιά της όσο τον θυμάται. Έτσι, τέσσερα χρόνια μετά, πήγε απ’ το σχολείο της και την πήρε. Η μάνα της ήταν εκεί απ’ το ξημέρωμα.

Περνώντας την καγκελόπορτα του νεκροταφείου, είδαν από μακριά τις μαυροφόρες σ’ ένα λάκκο να στέκουν και τον Παττακό, το νεκροθάφτη, να ξεχωρίζει τα οστά. Ο παπά – Γαρύφαλλος διάβαζε ευχές. Η Ξένια έτρεξε δίπλα στη μάνα της που κράταγε ένα μάτσο κόκαλα στην ποδιά της. Ξεχώριζε το κρανίο, λευκοκίτρινο. “Τον βρήκες!” της είπε η μικρή. “Τι χαλεύ’ς* εδώ μαρή;” της απάντησε απότομα η μητέρα της, σκεπάζοντας τα οστά με την άκρη της ποδιάς της. Το χαμένο βλέμμα που είχε πριν, ζωήρεψε και άστραψε. “Γιατί το ‘φερες το κορίτσ’, να το πιάσ’ αντράλα*;”ρώτησε . “Της είχα υποσχεθεί να δει τον πατέρα τ’ς, δεν ξεχνάω εγώ! Τράνεψε* πια, κοτζάμ κοπέλα είναι!” είπε η Βιργινία ατάραχα. “Τα ‘μασες* όλα ντιπ*;”τη ρώτησε. Η μικρή χάιδευε τρυφερά την ποδιά της μάνας της που περιείχε ό,τι απέμεινε απ’ τον πατέρα της. Τον ομορφότερο και καλύτερο μπαμπά του κόσμου. Που την έβαζε πάνω στα τραπέζια και της έλεγε “χόρεψε Ξένια, χόρεψε κορίτσι μου!” και της τραγούδαγε το ‘Βλάχα – βλαχοπούλα και τσελιγκοπούλα’. “Ναι, όλα εδώ τα ‘χω .Ό,τι μο ‘δωκαν. Ο Γεράσιμος μ’ δεν είχε χρυσά δόντια σαν τσ’ άλλοι*. Ένα παλικάρι δυο μέτρα, δύο χούφτες κόκαλα!”. Δαγκώθηκε κι έπνιξε το λυγμό της κοιτάζοντας την κόρη της. “Έλα Ξένια μ’, πάμε από ‘δω κορίτσι μ’. Πάμε σα κάτ’ να τον θάψουμε και ταχιά* θα κάνουμε τα τριήμερα κι ό,τι πρέπει”. Έτσι οι δυο γυναίκες με το μικρό κοριτσάκι ξέκοψαν απ’ τις άλλες μαυροντυμένες που θρηνούσαν. Έθαψαν τον νεκρό τους στον οικογενειακό τάφο, δίπλα στον πατέρα και τη μητέρα του και παράγγειλαν στον Παττακό να γραφτεί και τ’ όνομά του στην πλάκα. “Σε τρεις μέρες να είναι έτοιμο” του είπε η Κουντίνα. Δεν ήταν βέβαια. Έτσι κάθε μέρα πήγαινε το πρωί η ίδια και το απόγευμα η μικρή της για να δουν τ’ όνομα. Έβαλαν και την φωτογραφία που είχε απ’ το μέτωπο. Το ελληνοαλβανικό.

Άναβαν το καντηλάκι καθημερινά και οι δυο. “Μη χαλάς τα φτήλια, μη λερών’ ς τα χέρια σ’ εσύ”, της έλεγε η μάνα της. Αλλά αυτή καθόταν με τις ώρες στον τάφο, καθάριζε το μάρμαρο απ’ τα φύλλα και τ’ αγριόχορτα, έβαζε βιολέτες ή τριαντάφυλλα απ’ την αυλή τους, χάιδευε κι αγκάλιαζε τη φωτογραφία του, άναβε το καντήλι κι έφευγε.

Το δεύτερο ψυχοσάββατο, σαράντα οκτώ μέρες μετά το Πάσχα, ήταν έτοιμο το μάρμαρο. Με ωραία μεγάλα και στρόγγυλα γράμματα. Έκαναν το στάρι από βραδύς, το στόλισαν στη μεγάλη πιατέλα και το πρωί έκαναν το μνημόσυνο. Διάβαζε ο παπά-Γαρύφαλος το ευαγγέλιο κι ονειρευόταν η Νένια τη Δευτέρα παρουσία. Πριν λίγες μέρες τους είχε πει η δασκάλα στο σχολείο για τα ψυχοσάββατα, τι είναι και τι συμβολίζουν. Να ζούσε ο πατέρας της να την καμαρώσει στο σχολείο, που της έδωσαν ποίημα για τις επιδείξεις*! Πρώτη μαθήτρια ήταν, είπαν στη μάνα της κι εκείνη κατέβασε μούτρα. Την πήρε το παράπονο, την Ξένια και πήρε βαθιά ανάσα να μην κυλήσουν τα δάκρυα που κρατούσε τόση ώρα με το ζόρι, μα εκείνα ατίθασα σαν την ίδια, χύθηκαν σα ρυάκια και χαράκωσαν τα μάγουλά της. Τα σκούπισε γρήγορα με την ανάστροφη της παλάμης της, να μην την δουν οι άλλοι και ρούφηξε τη μύτη της. Μύρισε στον αέρα λιβάνι, ανακατεμένο με θυμάρι κι άγρια ρίγανη. Έκανε δροσούλα ακόμη δεν είχε πιάσει η κάψα του καλοκαιριού.

Πέρασε ο καιρός και η Ξένια συνέχισε να πηγαίνει στον τάφο του πατέρα της, όχι καθημερινά, ειδικά το χειμώνα που χιόνιζε και είχε λάσπες. Ήταν και δύσκολα χρόνια τότε, με τον εμφύλιο. Δεν κυκλοφορούσαν άνετα το απόγευμα που σκοτείνιαζε νωρίς, ιδίως τα κορίτσια. Στο μυαλό της βέβαια ανά δεύτερη- τρίτη σκέψη, ήταν πάντα η ορφάνια της. Μαζεύονταν όλοι στην κουζίνα κι αν είχαν, έτρωγαν καρύδια ή κάστανα ψημένα στο μαγκάλι. Εκεί, έκανε τα μαθήματά της ανελλιπώς για να είναι πρώτη μαθήτρια.

Τρία τετράδια είχε όλα κι όλα και δυο μολύβια. Τα μολύβια είχαν μικρύνει από το ξύσιμο και οι άδειες σελίδες στα τετράδια τέλειωναν, αλλά δεν τολμούσε να πει στη μητέρα της να της πάρει καινούρια. Θα έλεγε στη γιαγιά της για ένα τετράδιο κι ένα μολύβι. Αυτή πάντα την άκουγε χωρίς να της φωνάζει. Σ’ αυτήν έλεγε τα όνειρά της. Ήθελε να δώσει εξετάσεις στη νοσηλευτική, αυτό ήταν τ’ όνειρό της. Ήξερε πως δεν είχαν χρήματα και τα έβγαζαν πέρα με το ζόρι. Η μητέρα της έκανε ενέσεις και αλλαγές σε τραύματα σε όποιον είχε ανάγκη κι αυτοί της έδιναν πότε αβγά, πότε κανένα κεφάλι τυρί ή μια μποτίλια ελαιόλαδο και σπάνια χρήματα. Πρακτική νοσοκόμα ήταν. Χωρίς σπουδή και πτυχίο. Μαθήτευσε από μικρή στην κλινική του Ζαρούλια, που την είχε ψυχοκόρη. Εκεί γνώρισε και τον άντρα της, νέο, πτυχιούχο της Φαρμακευτικής. Προίκα, της έδωσαν μια μονοκατοικία με αυλή στη Φαναρίου, και έβαλαν το Γεράσιμο υπεύθυνο στο φαρμακείο του Γερμανόπουλου. Δε δούλευε μετά το γάμο ή Παρασκευή, που όλοι πια τη φώναζαν Κουντίνα. Κι όλοι τους ζήλευαν στα κρυφά και φανερά τους έδιναν ευχές. Όμως κι ο Γεράσιμος, φανερά ήταν αδιάφορος στο φαρμακείο, αλλά κρυφά κράταγε ασπιρίνες και πενικιλίνη για τα παιδιά στο βουνό, τους αντάρτες. Στο υπόγειο του σπιτιού έφτιαχνε δέματα με τρόφιμα, ρούχα, φάρμακα κι ό,τι άλλο του ζητούσαν. Το σαράντα τέσσερα, ο Γερμανόπουλος τον κατέδωσε και τον συνέλαβαν έξω απ’ το φαρμακείο. Τρεις μήνες μετά, τον εκτέλεσαν μ’ άλλους εννιά. Έκτοτε η Κουντίνα ανασκουμπώθηκε ξανά, να θρέψει τα παιδιά της. Πάνε τα μεγαλεία, αλλά τα βασικά δεν τους έλειπαν. Είχαν και το επίδομα για τις χήρες και τα ορφανά, που πότε το έδιναν και πότε το καθυστερούσαν. Μόνο για πολυτέλειες δεν είχαν, έλεγε η μαμά της. Όμως τι θεωρούσε πολυτέλειες; Τα τετράδιά της; Το σχολείο της; Από πότε η μόρφωση ήταν πολυτέλεια; σκεφτόταν η Ξένια. Τ’ άλλα κορίτσια στην τάξη τους, που είχαν τον πατέρα τους, είχαν κανονίσει ήδη τι θα έκαναν μετά το δημοτικό. Κάποιες, λίγες είναι η αλήθεια, θα σπούδαζαν στο γυμνάσιο κι άλλες έφτιαχναν τα προικιά τους, να παντρευτούν. Αυτή δεν ήθελε γάμους. Να συνεχίσει στο γυμνάσιο ήθελε και μετά στη σχολή. Ανωτάτη Νοσηλευτική στη Θεσσαλονίκη! Σε λίγο θα είχαν εξετάσεις. Έπρεπε να γράψει άριστα. Να κάνει τ’ όνειρό της πραγματικότητα.

Τα χρόνια πέρασαν με χίλιες δυο στερήσεις και βάσανα για την οικογένεια της Ξένιας, που όσο κι αν έκλαψε, όσο κι αν χτυπήθηκε κι ας ανέβασε πυρετό, δεν την άφησε η μητέρα της να δώσει στη νοσηλευτική. Μάλιστα την έκοψε κι απ’ το γυμνάσιο. “Δε θα σ’ αφήσω εγώ να γίν’ ς παρδαλή, να μας κρεμάσν’ κδούνια. Ούτε να πιάνεις ξιόμπλια* κι άντερα απ’ τσ’ αρρώστ’. Εγώ σε θέλω νοικοκυροκόριτσο. Να παντρευτείς να κάν’ ς παιδιά, να ζήσεις όμορφα. Να γίν’ ς μοδίστρα άμα θέλ’ ς!”, της έλεγε η Κουντίνα κάθε φορά που τολμούσε να φέρει την κουβέντα στις σπουδές. Έτσι το θέμα του σχολείου και των σπουδών έγινε άπιαστο όνειρο για τη νεαρή πλέον Ξένια και πήρε μία θέση δίπλα στην ορφάνια της ως βαθιά πληγή που κάθε τόσο αιμορραγούσε.

Έμαθε μοδιστρική στην Κουκουμτζίνα, κοντά στο σπίτι της, που είχε μοδιστράδικο. Στην αρχή της έδινε μόνο καρικώματα*, στριφώματα κι απλά γαζιά για πενήντα ή εκατό δραχμές τη βδομάδα. Μετά την έκανε βοηθό της κι είχε κανονικό μισθό. Μάζεψε χρήματα και πήρε και δική της ραπτομηχανή αυτόματη, που έκανε και κοπτά κεντήματα. Μετά γνώρισε τον άντρα της, δημόσιο υπάλληλο, φίλο του αδερφού της, παντρεύτηκε κι έκανε δύο παιδιά. Έκαναν αιματηρές οικονομίες με τον άντρα της για να σπουδάσουν τα παιδιά. Ό,τι ήθελαν. Να μάθουν και ξένες γλώσσες, Αγγλικά και Γαλλικά. Διάβαζε μαζί τους η Ξένια, όσο μπορούσε, όταν ήταν μικρά. Πόσο τα καμάρωνε ως φοιτητές!

Η κόρη της έφυγε στην Αγγλία. Πήγε για ένα μεταπτυχιακό στην Ιστορία της τέχνης κι έκτοτε έμεινε μόνιμα εκεί, επιστρέφει μόνο για διακοπές στην Ελλάδα. Ο γιος της σπούδασε Ιατρική στην Αθήνα. Έκανε το αγροτικό του κοντά τους στις Σοφάδες, αλλά για ειδικότητα επέστρεψε στην Αθήνα και μετά διορίστηκε στον Ευαγγελισμό. Ειδικός παθολόγος. Είναι τώρα δεκαπέντε χρόνια που επέστρεψε στην Καρδίτσα κι ανέλαβε θέση στο γενικό νοσοκομείο της πόλης τους. Μόλις έμαθε για την αρρώστια του πατέρα του δηλαδή. Τους παρακάλεσε να μετακομίσουν στην Αθήνα, αλλά τόσο η Ξένια όσο κι ο άντρας της ήταν ανένδοτοι. Έτσι μετακόμισε αυτός με τη γυναίκα του και τα παιδιά του στην Καρδίτσα.

Δυστυχώς έμεινε μόνη της πριν από καμιά δεκαετία. Ένιωσε πως ορφάνεψε πάλι, κανένας δεν μπορούσε να καταλάβει την απελπισία της. Όλοι περίμεναν πως δύο – τρία άντε τέσσερα χρόνια μετά που χήρεψε, θα συνερχόταν. Ο γιος της έκανε ό,τι μπορούσε, προσπαθώντας με συχνές επισκέψεις με τα εγγόνια να την χαροποιήσουν. Η κόρη της της πρότεινε να πάει στο Λίβερπουλ για λίγο μαζί της, ν’ αλλάξει παραστάσεις και να τη βοηθάει με τα παιδιά και το σπίτι. Ήρθε όμως η πανδημία του Covid -19 με τις καραντίνες και η κατάθλιψη εδραιώθηκε δίπλα στη μοναξιά. Τώρα παρά τα συχνά τηλεφωνήματα, τα Skype με την Αγγλία, αλλά και τις φιλότιμες προσπάθειες του γιού, να πηγαίνει μαζί τους σε εκδρομές ή σε καμιά εκδήλωση, προτιμά τη μοναξιά της. Ασχολείται μόνο με τον κήπο της και τα λουλούδια της. Ούτε στο νεκροταφείο δεν πηγαίνει πια, αισθάνεται αδύναμη και ίσως άχρηστη. Ένα βάρος. Ναι, αυτό νιώθει πως είναι για τους άλλους. Βαρίδι.

Αποτέλειωσε τον καφέ της και τσαλάκωσε το χαρτάκι απ’ το ημερολόγιο. Σηκώθηκε να πάει στο σκουπιδοντενεκέ, να το πετάξει. “Να πάρω το παιδί” σκέφτηκε, “να μου φέρει και κιμά. Τι θέλω και τα θυμάμαι όλα αυτά; Δε γυρνάει ο χρόνος πίσω, τζάμπα φαρμακώνομαι”. ‘Μάθημα ζωής αποτελεί η ιστορία της κυρίας Χρυσάνθης, που πριν τέσσερα χρόνια, στα ογδόντα της, πέρασε στη Θεολογική σχολή και σήμερα παίρνει το πτυχίο της!’ ακούστηκε απ’ την τηλεόραση. Έμεινε ακίνητη στη θέση της και δυνάμωσε κι άλλο τον ήχο. ‘…και δεν είναι η μόνη, αφού και ο κύριος Δημήτρης είδε το όνειρό του να γίνεται πραγματικότητα, όταν αποφοίτησε επιτυχώς από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, σε ηλικία 88 ετών’, συνέχισε η δημοσιογράφος. Κάθισε ξανά στη θέση της. Ένας κόμπος στάθηκε στο λαιμό της. Ένιωθε την καρδιά της να χτυπά πιο γρήγορα αλλά όχι άρρωστα, ήταν λαχτάρα, όπως στην προσμονή και την ανυπομονησία για κάτι καλό. ‘Άλλο ένα λαμπρό παράδειγμα, είναι και η 88χρονη κυρία Σουλτάνα, που ολοκλήρωσε τις σπουδές της το 2021 και πήρε το πτυχίο του Βοηθού Νοσηλευτή από το Επαγγελματικό Λύκειο της Κοζάνης’.

*Πλαλάω =τρέχω
*χαλεύεις= γυρεύεις, ζητάς
*αντράλα= ζαλάδα
*τράνεψε= μεγάλωσε
*Τά μασες= τα μάζεψες
* ντιπ= εντελώς , τελείως
*Σαν τσ΄άλλοι = όπως οι άλλοι
*ταχιά= σύντομα
* Επιδείξεις= σχολικές δραστηριότητες που έκαναν τα παιδιά στο τέλος κάθε σχολικής χρονιάς.
*ξιόμπλια= ιστοί ή τμήματα του σώματος, που αφαιρούσαν οι χειρουργοί.
*καρικώματα= είδος στριφωμάτων στα υφάσματα για να μην ξεφτούν.

Τζένη

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.