Στο πλαίσιο της έντονα ανταγωνιστικής κουλτούρας που χαρακτηρίζει τη σύγχρονη κοινωνία, παρατηρείται ολοένα και συχνότερα η εμφάνιση τελειομανών τάσεων τόσο σε μαθητές όσο και σε ενήλικες.
Πολλοί άνθρωποι με τελειομανείς τάσεις καταφέρνουν να επιτύχουν σημαντικούς στόχους, ενώ άλλοι κατακλύζονται από έντονο άγχος, το οποίο μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ψυχική τους υγεία, τις διαπροσωπικές τους σχέσεις και τη συνολική ποιότητα της ζωής τους.
Η τελειομανία διαφέρει ουσιαστικά από την υγιή επιδίωξη της αριστείας. Ενώ η δεύτερη συνδέεται με την προσωπική ανάπτυξη και την προσπάθεια για βελτίωση, η τελειομανία χαρακτηρίζεται από την ανάγκη για άψογη επίδοση, τον υπερβολικό φόβο του λάθους και την πεποίθηση ότι ακόμη και οι μικρές ατέλειες αποτελούν ένδειξη προσωπικής ανεπάρκειας. Στον πυρήνα της βρίσκεται συχνά η εύθραυστη αυτοεκτίμηση και η βαθιά ανάγκη για αποδοχή και επιβεβαίωση από τους άλλους. Πολλοί τελειομανείς έχουν πλήρη και επώδυνη επίγνωση του προβλήματός τους, ωστόσο πολλοί από τους πιο δυστυχισμένους τελειομανείς αντιδρούν και αντιστέκονται στην ιδέα ότι παρουσιάζουν τελειομανείς τάσεις. Είτε θεωρούν ότι όλοι οι άλλοι έχουν ατέλειες, είτε πιστεύουν ότι αποκλείεται να είναι τελειομανείς, επειδή η ζωή τους δεν είναι ακόμη… τέλεια.
Ένα βασικό στοιχείο ενός τελειομανή είναι πως ασκεί υπερβολική κριτική στα λάθη του και των άλλων. Έχει στόχο να είναι ο καλύτερος σε ό,τι κάνει ακόμα και σε πράγματα που δεν τον ενδιαφέρουν, ακόμα και θυσιάζοντας τον ύπνο του και σημαντικές διαπροσωπικές σχέσεις για να το πετύχει. Επιπρόσθετα ένας τελειομανής είναι πιθανόν να κατηγορεί τον εαυτό του για το παραμικρό ψεγάδι της επίδοσής του σε κάτι και να αργεί να ολοκληρώσει την εργασία του, λόγω του γεγονότος ότι επεξεργάζεται την παραμικρή λεπτομέρεια. Κάθε σχόλιο για τη δουλειά του είναι γι’ αυτόν μια προσωπική επίθεση, εάν διαθέτει κάποια ένσταση και κρατάει αμυντική στάση απέναντι στους ανθρώπους που θέλουν να πουν τη γνώμη τους σχετικά με αυτή. Ο τελειομανής ακόμα και αν κερδίσει αναρίθμητα βραβεία, λάβει επαίνους και την αποδοχή των περισσοτέρων γνωστών του αντικειμένου του, νιώθει πως πάντα κάτι λείπει, πως ποτέ δεν είναι αρκετός.
Η υπέρβαση της τελειομανίας δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το περιβάλλον και το σύστημα μέσα στο οποίο κινείται κανείς, πυροδοτούν και εντείνουν τις τελειομανείς τάσεις. Η δυσάρεστη αλήθεια, ωστόσο, είναι ότι η τελειομανία πηγάζει από βαθιές ανασφάλειες. Για παράδειγμα, η ακαδημαϊκή τελειομανία, προέρχεται από την αίσθηση ότι δεν κάποιος δεν είναι αρκετά ικανός ή έξυπνος, ή ότι δεν αξίζει να πετύχει το στόχο που έχει θέσει.
Εάν κάποιος θέλει να ξεπεράσει την τελειομανία, πρέπει να εστιάσει στην ουσία του προβλήματος, την ανασφάλειά του δηλαδή σχετικά με το αν είναι αντάξιος των περιστάσεων.
Η σκληρή αλήθεια είναι ότι η προσπάθεια να αποδείξει κανείς την αξία του αποτελεί «τοξικό καύσιμο». Ποτέ δεν θα αποκτήσει αυτό που επιθυμεί, ποτέ δεν θα νιώσει ολοκληρωμένος και ποτέ δεν θα ικανοποιηθεί από την αέναη προσπάθεια να αποδείξει την αξία του. Με άλλα λόγια, εάν το κίνητρο κάποιου είναι η ανάγκη να αποδείξει την αξία του και η επιτυχία του καθορίζεται από εξωτερικά επιτεύγματα, αυτό αποτελεί προειδοποιητικό σημάδι. Το σημάδι αυτό θα πρέπει να τον ωθήσει να απαντήσει ερωτήματα όπως ποιο είναι το πραγματικό πάθος και ο σκοπός του και πως ορίζει την επιτυχία πραγματικά. Κάπως έτσι θα μπορέσει ο τελειομανής άνθρωπος να πιάσει το πρόβλημα από τη ρίζα και να εντρυφήσει στην ουσία.
Ιωάννα Χαντζαρά