Η αυτοεκτίμηση αποτελεί έναν δείκτη αυτοαποδοχής, αυτοσεβασμού και ικανοποίησης από τον εαυτό, χωρίς ωστόσο να περιλαμβάνει αισθήματα ανωτερότητας και τελειότητας. Σύμφωνα με έρευνες, η αυτοεκτίμηση πηγάζει από τον τρόπο με τον οποίο το άτομο αισθάνεται για την αυτοαντίληψή του — δηλαδή, για το σύνολο των γνωστικών αναπαραστάσεων που διατηρεί για τον εαυτό του. Καθορίζεται από την αντίληψη που έχει το άτομο για τις ικανότητες και τα χαρακτηριστικά του σε διάφορους τομείς, όπως η νοημοσύνη, η εργασιακή απόδοση, οι κοινωνικές δεξιότητες, η σωματική εμφάνιση και οι αθλητικές επιδόσεις. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η αυτοεκτίμηση δεν αντικατοπτρίζει απαραίτητα τις πραγματικές ικανότητες ή τα χαρακτηριστικά ενός ατόμου, αλλά αναφέρεται κυρίως στον τρόπο με τον οποίο το άτομο σκέφτεται ή αισθάνεται για αυτές τις ιδιότητες και τα χαρακτηριστικά.
Η υψηλή αυτοεκτίμηση διαδραματίζει πολύ ωφέλιμο ρόλο στη ζωή ενός ατόμου, καθώς συνδέεται ισχυρά με την ευημερία και την ικανότητα να παίρνει πρωτοβουλίες, καθώς και με την προσαρμοστικότητά του σε μεταβαλλόμενες καταστάσεις και στη διαχείριση των δυσκολιών. Ένα άτομο με χαμηλή αυτοεκτίμηση έχει περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσει συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης, ερχόμενο αντιμέτωπο με διάφορες κρίσεις της ζωής του, ενώ μπορεί να διαχειρίζεται με λιγότερο ικανό τρόπο τις διαπροσωπικές του σχέσεις.
Πολλοί έχουν την αυτοεκτίμηση στο μυαλό τους ως ένα σταθερό χαρακτηριστικό, αλλά η σύγχρονη έρευνα έχει αποδείξει ότι η αυτοεκτίμηση αυξομειώνεται γύρω από το τυπικό της επίπεδο ως απάντηση σε επιτυχίες και αποτυχίες με τις οποίες το άτομο έχει συνδέσει την αξία του εαυτού του. Υπάρχουν, φυσικά, και τρόποι για να καλλιεργηθεί η αυτοεκτίμηση, με πιο αποτελεσματικές τις γνωσιακές-συμπεριφορικές παρεμβάσεις (CBT). Οι συγκεκριμένες παρεμβάσεις δεν προσπαθούν απλώς να κάνουν το άτομο να «σκέφτεται θετικά», αλλά να δουλέψει πάνω σε αρνητικές πεποιθήσεις και μοτίβα σκέψης σχετικά με τον εαυτό του.
Βέβαια, η καλλιέργεια της αυτοεκτίμησης δεν περιορίζεται μόνο στην ψυχοθεραπεία. Στην καθημερινότητα μπορεί κανείς μόνος του να αναπτύξει την αυτοεκτίμησή του. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με σωματική άσκηση, διατροφή και επαρκή ύπνο, τα οποία δυναμώνουν το σώμα και το μυαλό, έτσι το άτομο νιώθει πιο ικανό να ανταποκριθεί στις διάφορες προκλήσεις. Άλλες μέθοδοι είναι ο άνθρωπος να εστιάζει στις μικρές καθημερινές νίκες του, να μην έχει υπερβολικές προσδοκίες από τον εαυτό του και να σταματήσει να συγκρίνει τον εαυτό του με τους άλλους. Ο καθένας είναι καλός σε διαφορετικά πράγματα, όπως λέει κι ένα διάσημο ρητό που συχνά αποδίδεται στον Αϊνστάιν: «Όλοι είναι ιδιοφυΐες. Αλλά αν κρίνεις ένα ψάρι από την ικανότητά του να σκαρφαλώνει σε δέντρο, θα ζήσει όλη του τη ζωή πιστεύοντας ότι είναι ανόητο». Οφείλει ο κάθε άνθρωπος στον εαυτό του να εντοπίζει τα ταλέντα του, να εστιάζει σε αυτά και να τα αναπτύσσει και όχι, επηρεασμένος από την πλύση εγκεφάλου των social media, να «αυτομαστιγώνεται» πως δεν τα καταφέρνει σε όλα επαρκώς.
Συνοψίζοντας, η καλλιέργεια της αυτοεκτίμησης αποτελεί κάτι αναγκαίο, ώστε ο άνθρωπος να μπορέσει να διαχειριστεί διάφορα εμπόδια που συναντά στη ζωή, είτε στις διαπροσωπικές του σχέσεις, είτε στην εργασία του, είτε σε μικρά καθημερινά πράγματα. Ένας ψυχοθεραπευτής μπορεί να βοηθήσει καθοριστικά σε αυτό, όμως, με έναν ορθό τρόπο σκέψης, και το ίδιο το άτομο, εάν έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση, μπορεί να βοηθήσει τον εαυτό του με τακτικές όπως η αυτοφροντίδα, η αυτοσυμπόνια, η άσκηση, η εστίαση στα επιτεύγματα και τα ταλέντα του και ο σταματημός της σύγκρισης με τους άλλους.
Ιωάννα Χαντζαρά