Ζούμε στην εποχή της υπερπληροφόρησης. Κάθε νέο γεγονός που συμβαίνει, γίνεται ταχύτατα είδηση στο διαδίκτυο, είτε με τη μορφή άρθρων είτε μέσω δημοσιεύσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Παράλληλα, ο καθένας, μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, μοιράζεται τις ήδη υπάρχουσες γνώσεις και απόψεις του για διάφορα θέματα. Με λίγα λόγια, είμαστε διαρκώς εκτεθειμένοι σε μια πληθώρα ερεθισμάτων, μερικά εκ των οποίων είναι χρήσιμα, άλλα αδιάφορα, ένα μεγάλο ποσοστό δυσάρεστα και μόνο λίγα ευχάριστα. Η συνεχής αυτή ροή πληροφοριών, περιορίζει τον χρόνο που αφιερώνουμε στην επεξεργασία τους, ενώ ταυτόχρονα μειώνει την ικανότητα να εμβαθύνουμε και να αναπτύσσουμε κριτική σκέψη.
Πολλοί άνθρωποι «ασπάζονται» τις συμβουλές που παίρνουν από το διαδίκτυο και τις εφαρμόζουν άκριτα στην καθημερινή τους ζωή, προκαλώντας πολλές φορές σοβαρά προβλήματα. Παραδείγματος χάρη, κυκλοφορούν διάφορα γιατροσόφια από μη ειδικούς, τα οποία πολλοί υπακουούν με αρνητικά αποτελέσματα για την υγεία τους. Επιπλέον, υπάρχουν συμβουλές για εύκολο χρήμα από εικονικά επιτυχημένους, οδηγίες ομορφιάς από φιλτραρισμένα πρόσωπα, νουθεσίες για σχέσεις από άτομα χωρίς σχετική εμπειρία, αλλά και πλήθος άλλων πληροφοριών που διαδίδονται ευρέως. Οι νεότεροι, ειδικά, συχνά τις ακολουθούν χωρίς κριτική, με αποτέλεσμα να απογοητεύονται όταν οι προσπάθειές τους δεν αποδίδουν όπως αναμενόταν. Έτσι, η τεράστια ποσότητα πληροφοριών που είναι διαθέσιμη στην εποχή μας, αντί να ενισχύει την ανάπτυξη και τη μάθηση, συχνά οδηγεί σε παθητικότητα, περιορισμένη κριτική ικανότητα και αίσθηση ανεπάρκειας.
Ένα ακόμη σημαντικό πρόβλημα, είναι η φύση των ειδήσεων που κυκλοφορούν. Η πλειονότητα αυτών είναι δυσάρεστη: ασθένειες, θάνατοι, πολέμοι, φυσικές καταστροφές, φρικτά εγκλήματα, οικονομικές κρίσεις, κοινωνικές ανισότητες καταλαμβάνουν τις πρώτες θέσεις στα δελτία των ειδήσεων. Οι άνθρωποι, εκτεθειμένοι συνεχώς σε μια τέτοια πληθώρα αρνητικών γεγονότων, βιώνουν ψυχολογική πίεση, άγχος, ανασφάλεια και καχυποψία.
Αν και ορισμένες ειδήσεις έχουν αφυπνιστικό χαρακτήρα και μπορούν να κινητοποιήσουν τη συλλογική συνείδηση, κατά κύριο λόγο προκαλούν φόβο και δυσφορία, επηρεάζοντας την ψυχική υγεία των αναγνωστών. Επιπλέον, οι δημοσιογράφοι, μερικές φορές, υπερβάλλουν ή δίνουν έμφαση σε αρνητικά στοιχεία για να προσελκύσουν την προσοχή, ενισχύοντας την αίσθηση ότι ο κόσμος είναι επικίνδυνος και απρόβλεπτος.
Η συνεχής ροή αρνητικών πληροφοριών μειώνει την ικανότητα των ανθρώπων να βιώνουν θετικά συναισθήματα και να εκτιμούν τα απλά καθημερινά γεγονότα που φέρνουν χαρά ή ικανοποίηση. Η ανισορροπία ανάμεσα σε θετικά και αρνητικά ερεθίσματα δημιουργεί ψυχολογικό φορτίο, το οποίο επηρεάζει την ποιότητα ζωής, την αυτοεκτίμηση και την κοινωνική συμπεριφορά. Επιπλέον, η συνεχής σύγκριση με τα «ιδανικά» πρότυπα που προβάλλονται στα social media οδηγεί σε συναισθήματα ανεπάρκειας και άγχους, ιδιαίτερα στους νέους. Η υπερπληροφόρηση, λοιπόν, ενώ έχει τη δυνατότητα να διευρύνει τις γνώσεις και να ενισχύσει την προσωπική ανάπτυξη, χωρίς σωστή διαχείριση μπορεί να οδηγήσει σε παθητικότητα, φόβο και περιορισμένη κριτική ικανότητα.
Συμπερασματικά, η εποχή της υπερπληροφόρησης απαιτεί από τον σύγχρονο άνθρωπο μεγαλύτερη εγρήγορση, κριτική σκέψη και ικανότητα φιλτραρίσματος των πληροφοριών. Η αδιάκριτη αποδοχή όσων διαβάζουμε ή βλέπουμε στο διαδίκτυο μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες τόσο στην προσωπική ζωή όσο και στην ψυχική μας υγεία, ενώ η συνειδητή και επιλεκτική χρήση της πληροφορίας μπορεί να μετατρέψει την υπερπληροφόρηση σε εργαλείο γνώσης, ανάπτυξης και προσωπικής ωρίμανσης, επιτρέποντάς μας να αναπτύξουμε υγιείς συνήθειες και σωστή αντίληψη για τον κόσμο γύρω μας.
Ιωάννα Χαντζαρά