H ενσυνειδητότητα (mindfulness) είναι η ικανότητά μας να είμαστε με όλες μας τις αισθήσεις παρόντες στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή που βιώνουμε, χωρίς να αποσπόμαστε από αποκλίνουσες με τις συνθήκες σκέψεις.
Οι βουδιστές προσπάθησαν κατά καιρούς να δώσουν διάφορους ορισμούς στην ενσυνειδητότητα. Οι βουδιστικές σχολές περιγράφουν την ενσυνειδητότητα με διαφορετικούς τρόπους, δίνοντας έμφαση στη μνήμη, στην επίγνωση της παρούσας στιγμής και στην ηθική στάση του ανθρώπου. Οι ορισμοί στην ψυχολογική επιστήμη όμως, παρουσιάζουν μεγαλύτερη εννοιολογική συμφωνία και δίνουν έμφαση στην επίγνωση του παρόντος και στην καθαρή προσοχή, καθώς και σε στάσεις αποδοχής, χωρίς κριτική.
Παλαιότερα πολλοί πίστευαν ότι η ενσυνειδητότητα επιτυγχάνεται μόνο μέσω πρακτικών, όπως ο διαλογισμός. Σήμερα όμως, θεωρείται ότι όλοι οι άνθρωποι διαθέτουν αυτή την ικανότητα σε κάποιο βαθμό και μπορούν να την καλλιεργήσουν μέσα από την εξάσκηση.
Υπάρχουν διάφοροι τρόποι να αναπτύξουμε ενσυνειδητότητα στη ζωή μας. Για παράδειγμα μπορούμε όταν τρώμε ή πίνουμε κάτι να εστιάζουμε στις γεύσεις, τα αρώματα και στους ήχους γύρω μας και να μην αφήνουμε το μυαλό μας να «τρέχει» σε άλλα θέματα, όπως συνηθίζουμε οι περισσότεροι να σκεφτόμαστε. Άλλος τρόπος είναι οι τεχνικές αναπνοής, συγκεκριμένα να επικεντρωνόμαστε στην εισπνοή και την εκπνοή μας όταν μας περιτριγυρίζουν πολλές σκόρπιες σκέψεις. Επίσης, μια τάση που έχουμε οι περισσότεροι είναι να κάνουμε πολλά πράγματα ταυτόχρονα, γεγονός που μειώνει την ενσυνειδητότητα, επομένως καλό θα ήταν να κάνουμε μόνο ένα πράγμα τη φορά.
H καλλιέργεια της ενσυνειδητότητας έχει πολλαπλά οφέλη για την ψυχική υγεία. Έρευνες που έγιναν σε άτομα με στρες, κατάθλιψη και αγχώδεις διαταραχές έδειξαν ότι βελτιώθηκε πολύ η κατάστασή τους μετά ένα χρονικό διάστημα που πραγματοποιούσαν διαλογισμό Mindfulness. Επιπρόσθετα υπάρχουν και πολλά γνωστικά οφέλη από την καλλιέργεια της ενσυνειδητότητας όπως ότι βοηθά στη συγκέντρωση, βοηθά το άτομο να επικεντρωθεί στον εαυτό του και να ρυθμίζει την ένταση μέσα του καθώς και βελτιώνει την επεισοδιακή μνήμη (δηλ. το είδος της μακροχρόνιας μνήμης που μας επιτρέπει να αποθηκεύουμε και να θυμόμαστε συγκεκριμένα προσωπικά γεγονότα). Η ποιότητα ύπνου βελτιώνεται όταν το άτομο έχει υψηλή ενσυνειδητότητα και μπορεί να απολαμβάνει περισσότερο καθημερινές στιγμές.
Σε έναν κόσμο που κινείται με ολοένα και πιο γρήγορους ρυθμούς, είναι πολύ σημαντικό να μπορούμε να εκτιμάμε τη στιγμή και να τη ζούμε στο έπακρο. Η ενσυνειδητότητα μάς υπενθυμίζει ότι η πραγματική αξία της ζωής βρίσκεται στις μικρές καθημερινές στιγμές, τις οποίες συχνά προσπερνάμε λόγω των υποχρεώσεων και του άγχους. Μέσα από την εξάσκησή της μπορούμε να μάθουμε να παρατηρούμε τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας χωρίς να τα κρίνουμε, αποκτώντας μεγαλύτερη ηρεμία και αυτογνωσία. Παράλληλα, η ενσυνειδητότητα δεν απαιτεί ιδιαίτερες γνώσεις ούτε πολύ χρόνο. Αρκούν λίγα λεπτά καθημερινής εξάσκησης, όπως η συνειδητή αναπνοή ή η πλήρης συγκέντρωση σε μια απλή δραστηριότητα, ώστε σταδιακά να γίνει τρόπος ζωής. Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να μειώσουμε το άγχος, να ενισχύσουμε τη συγκέντρωσή μας και να αντιμετωπίζουμε με μεγαλύτερη ψυχραιμία τις δυσκολίες της καθημερινότητας. Συμπερασματικά, η ανάπτυξη της ενσυνειδητότητας αποτελεί μια πολύτιμη δεξιότητα που μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την ποιότητα της ζωής μας. Μας βοηθά να εστιάζουμε στο «εδώ και τώρα», να απολαμβάνουμε περισσότερο τις εμπειρίες μας και να χτίζουμε μια πιο ισορροπημένη, γεμάτη και ουσιαστική ζωή.
Ιωάννα Χαντζαρά